در قلب قارهای که هیچ چیز زندهای در آن دیده نمیشود، مردی تنها روی یخها حرکت میکرد؛ آنقدر کوچک که در برابر وسعت بیانتها، بیشتر به لکهای روی نقشه شباهت داشت تا یک انسان. هر طرف که نگاه میکرد، فقط...
در قلب قارهای که هیچ چیز زندهای در آن دیده نمیشود، مردی تنها روی یخها حرکت میکرد؛ آنقدر کوچک که در برابر وسعت بیانتها، بیشتر به لکهای روی نقشه شباهت داشت تا یک انسان. هر طرف که نگاه میکرد، فقط سفیدی بود؛ یخ سفید، یخ آبی، صفحات یخی که تا افق امتداد داشتند. نه پرندهای، نه خرسی، نه حتی نشانی از حیات. فقط باد، سرما و سکوت.
نفس کشیدن دشوار بود. هر بار که بازدم میکرد، بخار نفسش فوراً یخ میزد و روی صورتش مینشست. ریشش به چلچراغی از کریستالهای یخ تبدیل شده بود، ابروهایش مثل نمونههای آزمایشگاهی منجمد بودند و پلک زدن، صدای ترک خوردن مژهها را به همراه داشت. او یک قانون ساده را مدام با خود تکرار میکرد:
«اگر خیس شوی، میمیری.»
دما نزدیک منفی ۴۰ درجه فارنهایت بود، اما باد آن را مرگبارتر میکرد. گاهی ذرات یخ را با چنان شدتی به هوا میپاشید که همهچیز در مهی سفید ناپدید میشد و جهتیابی غیرممکن میگردید. در چنین لحظاتی، مرد زمین میخورد و استخوانهایش با صدای خشک یخ برخورد میکردند.
نامش هنری ورسلی بود.
او با جیپیاس موقعیت خود را بررسی کرد: بالای «تایتان دوم»؛ برآمدگی عظیمی از یخ در نزدیکی قطب جنوب که بیش از ۳۰۰۰ متر از سطح دریا ارتفاع دارد. شصتودو روز قبل، از ساحل آنتارکتیکا راه افتاده بود تا کاری را انجام دهد که قهرمان کودکیاش، ارنست شکلتون، صد سال پیش در انجامش ناکام مانده بود: عبور کامل از عرض قارهی جنوبگان، از یک سوی آن تا سوی دیگر.
سفری بیش از هزار مایل، از میان خشنترین محیط روی زمین.
تفاوت بزرگ اینجا بود:
شکلتون تنها نبود، اما ورسلی کاملاً تنها بود.
هیچ انبار غذایی در مسیر، هیچ سگ سورتمهای، هیچ بادبانی برای کمک. او باید همهچیز را خودش حمل میکرد.
سورتمهاش در آغاز سفر بیش از ۱۴۵ کیلوگرم وزن داشت؛ تقریباً دو برابر وزن بدنش. این بار عظیم به کمربندی دور کمرش وصل بود و او با اسکی صحرانوردی و باتوم، قدمبهقدم آن را روی یخها میکشید. مسیر از سطح دریا شروع شده بود و بهتدریج بالا میرفت؛ هوا رقیقتر میشد، بینیاش گاهی خونریزی میکرد و لکههای قرمز روی برف سفید دیده میشدند.
وقتی شیب تند میشد، اسکیها را کنار میگذاشت و با کرامپون روی یخ راه میرفت. چشمانش مدام زمین را میکاوید؛ یک قدم اشتباه کافی بود تا در شکافی پنهان ناپدید شود.
ورسلی یک افسر بازنشستهی ارتش بریتانیا و عضو سابق نیروهای ویژه SAS بود، اما زندگیاش فقط به نظامیگری خلاصه نمیشد. او مجسمهساز بود، بوکسور، عکاس، باغبان، مجموعهدار کتابها و نقشههای نایاب، و تاریخدانی که به یکی از برجستهترین متخصصان زندگی شکلتون تبدیل شده بود.
با این حال، روی یخها بیشتر به حیوانی اولیه شبیه بود:
کشیدن، خوابیدن، دوباره کشیدن؛
گویی در ریتمی باستانی گرفتار شده است.
او یاد گرفته بود با رنج کنار بیاید؛ رنجی که هر انسان معمولی را در هم میشکست. برای ساعتها در ذهنش تصویرسازی میکرد، خاطرات همسرش «جوانا» و دو فرزندش، «مکس» و «آلیشیا»، را مرور میکرد.
قبل از سفر، خانوادهاش روی اسکیهایش پیامهایی نوشته بودند:
«موفقیت نهایی نیست، شکست هم پایان راه نیست؛ شجاعت ادامه دادن مهم است.»
و جملهای از جوانا:
«سالم برگرد پیش من، عزیزم.»
مثل بسیاری از ماجراجویان بزرگ، این سفر فقط حرکت روی نقشه نبود؛ سفری درونی بود، آزمایشی برای سنجش شخصیت. ورسلی همزمان برای خیریهی «Endeavour Fund» که از سربازان مجروح حمایت میکند، پول جمعآوری میکرد.
شاهزاده ویلیام، حامی رسمی این پروژه، پیامی برایش فرستاده بود:
«همه اینجا با افتخار دنبال کارت هستند.»
هر شب، پس از ساعتها راهپیمایی و خزیدن در چادر، ورسلی یک پیام صوتی ضبط میکرد؛ صدایی آرام، شمرده و بدون لرزش. صدایی که هزاران نفر، از جمله کودکان مدرسهای، هر روز منتظر شنیدنش بودند.
در میانهی ژانویه ۲۰۱۶، او بیش از ۸۰۰ مایل را پشت سر گذاشته بود. بدنش در حال فروپاشی بود:
درد در بازوها و پاها،
تاولهای خونین،
بیحسی انگشتان از سرمازدگی،
شکستن دندان جلو،
و کاهش وزن شدید.
در دفترچهاش نوشت:
«نگران انگشتهایم هستم… نوک یکی از آنها را از دست دادهام.»
سرمازدگی از دستها شروع میشود؛ همان جایی که باید اجاق روشن کنی، چادر بزنی و طناب کار کنی. دستکش و میتن مناسب، ابزار ادامه دادن در سرماست.
مشاهده دستکش و میتنذهنش به غذاها چنگ میزد؛ فهرستی وسواسگونه از چیزهایی که دلش میخواست بخورد:
استیک، چیپس، نان قهوهای، شکلات، پیتزا…
پیتزا…
پیتزا.
با این حال، یک جمله را مثل دعا زیر لب تکرار میکرد؛ شعاری که روی سورتمهاش هم نوشته شده بود:
«Always a little further» – همیشه کمی جلوتر.
او به قلهی تایتان دوم رسیده بود و حالا باید سرازیری را آغاز میکرد. فقط حدود ۱۶۰ کیلومتر تا مقصد نهایی باقی مانده بود. تاریخ در چند قدمیاش ایستاده بود.
اما یک سؤال مدام در ذهنش میچرخید:
چقدر دیگر میتوانم جلو بروم، قبل از آنکه سرما مرا ببلعد؟
ورسلی تمام عمر تصمیمگیریهای شکلتون را مطالعه کرده بود؛ مردی که در بدترین شرایط، جان همهی همراهانش را نجات داد. حالا، در خطرناکترین لحظهی زندگیاش، همان سؤال همیشگی را از خود پرسید:
ارنست شکلتون، در ظاهر، مردی بود که بارها شکست خورد.
نه اولین کسی بود که به قطب جنوب رسید، نه توانست قارهی جنوبگان را از عرض بپیماید. در تاریخ اکتشافات قطبی، نامهایی مثل «آمونسن» و «اسکات» زودتر به اهداف جغرافیایی رسیدند. اما چیزی که شکلتون را جاودانه کرد، رسیدن به مقصد نبود؛ بازگشت از آن بود.
در آغاز قرن بیستم، آنتارکتیکا آخرین جای ناشناختهی زمین بود؛ قارهای که هنوز پا به معنای واقعی انسان را به خود ندیده بود. شکلتون در سال ۱۹۰۷، در قالب «اکسپدیشن نیمراد»، تلاش کرد به قطب جنوب برسد. او و سه همراهش، پس از هفتهها رنج، تنها ۹۷ مایل با قطب فاصله داشتند؛ رکوردی تاریخی در آن زمان.
اما شکلتون ایستاد.
به قطب نرفت.
پرچم را کاشت و برگشت.
او میدانست اگر جلوتر برود، جان همراهانش را به خطر میاندازد. بعدها جملهای گفت که فلسفهی زندگیاش را خلاصه میکرد:
«الاغ زنده بهتر از شیر مرده است.»
برای بسیاری، این عقبنشینی نشانهی شکست بود. اما تاریخ، بعدها به شکل دیگری قضاوت کرد.
خواب در سرما فقط استراحت نیست؛ بازسازی است. کیسهخوابی که دمای واقعی را تحمل نکند، میتواند یک شب را به آخرین شب تبدیل کند. گرما باید تضمین شود.
مشاهده کیسهخوابهاچند سال بعد، شکلتون بلندپروازانهترین نقشهی عمرش را طراحی کرد: عبور کامل از قارهی جنوبگان.
کشتی «اندورنس» با ۲۸ نفر خدمه راهی شد؛ اما خیلی زود در دریای ودل، در میان یخها گیر افتاد. ماهها کشتی در یخ زندانی ماند تا اینکه بدنهاش شکست و آرامآرام فرو رفت.
آنچه بعد از آن رخ داد، افسانه شد.
شکلتون، بدون هیچ ابزار ارتباطی، بدون امید به نجات سریع، مردانش را ماهها روی یخ زنده نگه داشت. او نظم نظامی خشک را کنار گذاشت؛ همه جیرهی برابر داشتند، همه کار میکردند، حتی خود «رئیس». برای روحیهی افراد، موسیقی پخش میکرد، بازی راه میانداخت و اجازه نمیداد ناامیدی ریشه بدواند.
وقتی یخها شکستند، با قایقهای نجات راهی دریا شدند. در نهایت، شکلتون با پنج نفر، سفری دیوانهوار را آغاز کرد: عبور از یکی از خشنترین اقیانوسهای جهان با قایقی کوچک، تا جزیرهی جورجیای جنوبی.
او موفق شد.
و بعد، برخلاف انتظار، همهی افرادش را زنده برگرداند.
همین، شکلتون را به اسطوره تبدیل کرد؛ نه بهخاطر فتح، بلکه بهخاطر رهبری.
برای هنری ورسلی، شکلتون فقط یک قهرمان تاریخی نبود؛ معیار زندگی بود.
او سالها زندگی شکلتون را مطالعه کرده بود؛ کتابها، دستنوشتهها، نقشهها، عکسها. حتی وسواسگونه اشیای مرتبط با او را جمعآوری میکرد. در یکی از سالها، نسخهای امضاشده از کتاب شکلتون را در حراجی خرید؛ هدیهای که همسرش، بیآنکه بداند، همزمان برایش تهیه کرده بود.
ورسلی نهفقط شیفتهی ماجراجویی شکلتون، بلکه مجذوب تصمیمهای اخلاقی او بود؛ اینکه چه زمانی باید ادامه داد و چه زمانی باید ایستاد.
همین وسواس، او را در نهایت به جنوبگان کشاند.
در سال ۲۰۰۸، هنری ورسلی به همراه دو نفر دیگر – یکی از نوادگان همراهان شکلتون – راهی آنتارکتیکا شد تا سفر نیمراد را بازسازی کند. هدف آنها این بود که در صدمین سالگرد تصمیم شکلتون، به همان نقطهی تاریخی برسند.
آنها مسیر را از روی یخپهنهی راس آغاز کردند، از یخچال عظیم بیردمور بالا رفتند و با همان سختیهایی مواجه شدند که مردان یک قرن قبل تجربه کرده بودند:
سرما، شکافهای مرگبار، بادهای کورکننده، گرسنگی و فرسودگی.
وقتی در ۹ ژانویه ۲۰۰۹ به مختصات تاریخی رسیدند، همانجا که شکلتون ایستاده و برگشته بود، ورسلی ایستاد، پرچم را کاشت و نفس عمیقی کشید.
او خوب میدانست اینجا، نقطهی پایان نیست.
این بار، آنها جلوتر رفتند.
تا قطب جنوب.
رسیدن به قطب، برای ورسلی پایان ماجرا نبود؛ آغاز چیزی تازه بود. او حالا اولین کسی شده بود که هم مسیر شکلتون و هم مسیر آمونسن را طی کرده بود. سخنرانی میکرد، مینوشت، الهامبخش بود. رسانهها از او بهعنوان «کاوشگر عصر جدید» یاد میکردند.
اما درونش آرام نبود.
صدایی آرام اما مداوم در ذهنش زمزمه میکرد:
«شکلتون هرگز قاره را کامل طی نکرد.»
و این صدا، آرامآرام به تصمیمی مرگبار تبدیل شد.
در آخرین سفر، ورسلی تصمیم گرفت کاری کند که هیچکس قبل از او نکرده بود:
عبور از آنتارکتیکا بهتنهایی، بدون پشتیبانی، بدون انبار غذا.
دیگر تیمی نبود که نگران جانشان باشد.
دیگر کسی نبود که بگوید «بس است».
فقط خودش بود و تصمیمهایش.
همینجا بود که تفاوت میان ورسلی و شکلتون آشکار شد.
شکلتون همیشه مسئول جان دیگران بود.
ورسلی، فقط مسئول خودش.
و شاید همین، خطرناکترین تفاوت بود.
در پاییز ۲۰۱۵، هنری ورسلی برای آخرینبار راهی آنتارکتیکا شد.
۵۵ ساله بود؛ سنی که برای بیشتر انسانها زمان جمعبندی است، نه آغاز سختترین ماجراجویی عمر. اما برای او، این سفر حکم نقطهی اوج را داشت؛ آخرین تلاش برای انجام کاری که شکلتون هرگز نتوانست به پایان برساند: عبور کامل از قارهی جنوبگان.
این بار، هیچ تیمی در کار نبود.
هیچ همراهی، هیچ پشتیبانی زمینی، هیچ انبار غذایی.
ورسلی تنها بود؛ با سورتمهای ۱۴۷ کیلویی، بدنی تحلیلرفته و ذهنی که سالها به یک ایده گره خورده بود.
او از جزیرهی برکنر حرکت کرد و قدم در مسیر سفید و بیانتها گذاشت. در روزهای اول، صدایش در پیامهای صوتی هنوز شاد و امیدوار بود. آنتارکتیکا را «بهترین جای زمین» مینامید. از غذاهای یخخشک، موسیقی، و نظم روزانهاش میگفت.
اما جنوبگان، صبور نیست.
طوفانها یکییکی از راه رسیدند. روزهای سفیدِ بدون افق. بادهایی که حرکت را ناممکن میکردند. ورسلی مجبور میشد ساعتها در چادر بماند؛ هر توقف یعنی عقب افتادن از برنامه، و هر عقبافتادن یعنی فشار بیشتر بر بدن.
او وزن کم میکرد؛ سریعتر از هر سفر قبلی.
دچار دردهای شدید شکمی شد.
انگشتانش بیحس میشدند.
نفس کشیدن سختتر و سختتر میشد.
در دفترچهاش نوشت:
«کاملاً خالی شدهام… انگار بدنم دارد خودش را میخورد.»
اما هر روز، دوباره اسکیها را میبست.
هر روز، همان شعار قدیمی را زمزمه میکرد:
«همیشه کمی جلوتر.»
در دوم ژانویه ۲۰۱۶، پس از ۵۱ روز تنهایی مطلق، ورسلی به قطب جنوب رسید.
مردم پایگاه تحقیقاتی با تحسین به او نگاه میکردند؛ انسانی که از دل هیچچیز بیرون آمده بود.
اما او اجازه نداشت داخل پایگاه برود.
نه حمام، نه غذای گرم، نه تخت.
این، قانون سفر بدون پشتیبانی بود.
او فقط چادرش را برپا کرد، پیامش را ضبط کرد و گفت که این موفقیت را مدیون همسر و فرزندانش است. صدایش شکست. برای لحظهای کوتاه، ارادهی آهنینش ترک برداشت.
اما فردای آن روز، دوباره راه افتاد.
راهی که سختتر از قبل بود.
صعود دوباره به تایتان دوم، قاتل خاموش ورسلی شد.
ارتفاع، سرما، فرسودگی و سوءتغذیه، همزمان بر او هجوم آوردند.
او بیش از ۱۸ کیلو وزن کم کرده بود.
دندانش شکسته بود.
دستهایش دیگر فرمان نمیبردند.
گاهی حتی توان روشن کردن اجاق را نداشت.
در پیامهای صوتی، تنهاییاش را اعتراف کرد:
«گاهی فقط دلم میخواهد کسی باشد که دربارهی روزم با او حرف بزنم.»
همسرش، جوانا، با شنیدن صداهایش وحشتزده شده بود. دوستانش هنوز امیدوار بودند. خود ورسلی، اما، در مرز فروپاشی ایستاده بود.
در سرمای مطلق، یک شعله کوچک تفاوت میان دوام آوردن و فروپاشی است؛ ذوب کردن برف، غذای گرم و حفظ انرژی. در شرایط سخت، اجاق مطمئن حیاتی است.
مشاهده اجاقهای کوهنوردی۱۹ ژانویه، او دیگر نتوانست پیام صوتی ضبط کند.
دستخطش در دفترچه بهزحمت خوانده میشد:
«خیلی وخیم… دارم از دست میروم…»
بدنش کنترل نمیشد. درد شکم غیرقابل تحمل بود. میدانست که ادامه دادن، دیگر شجاعت نیست؛ خودکشی تدریجی است.
صبح ۲۲ ژانویه، پس از ۷۱ روز و حدود ۱۳۰۰ کیلومتر، دکمهی تماس را فشار داد.
در پیام پایانیاش گفت:
«وقتی شکلتون گفت گلولهاش شلیک شده، منظورش این بود که دیگر چیزی در توانش نمانده.
امروز، من هم گلولهام را شلیک کردهام.»
او گفت که ناامید نیست. گفت که به تصمیمش افتخار میکند. گفت که زنده ماندن هم یک پیروزی است.
و بعد، منتظر هواپیما ماند.
هواپیما رسید. ورسلی با پای خودش سوار شد. چای نوشید. به همسرش گفت:
«خوبم. همهچیز درست میشود.»
اما درست نشد.
در بیمارستان، مشخص شد که او دچار پریتونیت باکتریایی شده است؛ عفونتی کشنده که احتمالاً از سوراخ شدن روده یا زخم داخلی ایجاد شده بود. بدن تحلیلرفتهاش دیگر توانی برای مقابله نداشت.
۲۴ ساعت بعد، هنری ورسلی درگذشت.
وقتی خبر مرگش منتشر شد، بسیاری او را قهرمان خواندند. مدال قطبی بهطور افتخاری به او اهدا شد. نامش در کنار بزرگترین کاوشگران تاریخ قرار گرفت.
اما برای خانوادهاش، مهمترین چیز یک چیز بود:
او بازگشت را انتخاب کرد.
شکلتون هم همین کار را کرده بود.
شاید ورسلی در آخرین سفرش نتوانست مسیر را کامل کند، اما در نهایت، همان درسی را آموخت که قهرمانش یک قرن پیش آموخته بود:
اینکه بقا، خود نوعی پیروزی است.
آنتارکتیکا چیزی برای فتح ندارد.
نه پرچمی، نه گنجی، نه افتخاری پایدار.
این قاره فقط یک کار میکند:
انسان را با خودش تنها میگذارد.
و در آن تنهایی، هرکس باید تصمیم بگیرد:
تا کجا ادامه دهد،
و کِی بایستد.
هنری ورسلی، درست در همان لحظهای که باید، ایستاد.
و شاید، درست همانجا، شبیهترین آدم به شکلتون شد.
| موضوع | اطلاعات |
|---|---|
| نام کامل | هنری ورسلی (Henry Worsley) |
| سال تولد | ۱۹۶۰ میلادی |
| سال درگذشت | ۲۰۱۶ میلادی |
| ملیت | بریتانیا |
| پیشینه | افسر بازنشسته ارتش بریتانیا، عضو سابق نیروهای ویژه SAS، ماجراجو و تاریخپژوه اکتشافات قطبی |
| حوزه شهرت | اکتشافات قطبی، بازسازی سفرهای تاریخی ارنست شکلتون، سفرهای بدون پشتیبانی به جنوبگان |
| مهمترین الهام | ارنست شکلتون (Ernest Shackleton) |
| مهمترین دستاورد | بازسازی مسیر سفر نیمراد و رسیدن به قطب جنوب؛ تلاش برای عبور انفرادی و بدون پشتیبانی از جنوبگان |
| آخرین سفر | عبور انفرادی از آنتارکتیکا (۲۰۱۵–۲۰۱۶) بدون پشتیبانی و انبار غذایی |
| مدت آخرین سفر | ۷۱ روز |
| مسافت طیشده | حدود ۱۳۰۰ کیلومتر |
| دلیل توقف | فروپاشی جسمی و عفونت شدید داخلی؛ تصمیم آگاهانه برای نجات جان |
| علت درگذشت | پریتونیت باکتریایی (عفونت کشنده پس از تخلیه پزشکی) |
| میراث | نماد تصمیمگیری آگاهانه در شرایط مرگبار؛ یادآور اینکه بقا نیز نوعی پیروزی است |
آیا سؤالی دارید؟
همین حالا با ما تماس بگیرید تا کارشناسان ما شما را راهنمایی کنند.
