اگر تازه می‌خواهید کوهنوردی را شروع کنید، احتمالاً اولین سؤالی که برایتان پیش می‌آید این است که برای شروع کوهنوردی چه لوازمی لازم است؟ آیا باید از همان ابتدا کفش سنگین، کوله بزرگ و لباس‌های گران‌قیمت و تخصصی بخریم؟
جواب من به این سؤال، بر اساس سال‌ها تجربه در کوهستان، این است: نه!
من، مهدی جباریان، از سال ۱۳۷۷ و زمانی که سال اول دبیرستان بودم با کوهنوردی آشنا شدم و از سال ۱۳۷۸ به باشگاه کوهنوردی پیوستم. اولین صعودهای من به دماوند و علم‌کوه به سال ۱۳۷۹ برمی‌گردد و از آن زمان تاکنون صدها صعود مختلف داشته‌ام؛ از جمله ۱۱۷ بار صعود دماوند، حدود ۲۰ صعود دیواره و گرده علم‌کوه، صعود زمستانی دماوند و علم‌کوه از مسیرهای مختلف، خط‌الرأس‌هایی مثل دوبرار در زمستان و صعودهای سرعتی و چندجبهه‌ای دماوند و همچنین قلل مختلفی مانند خانتنگری. تا سرپرستی و مربیگری اردوهای هیمالیانوردی.
در این مقاله می‌خواهم از تجربه شخصی خودم و مشاهده صدها(بلکه هزاران کوهنورد دیگر) بگویم و توضیح بدهم برای شروع کوهنوردی واقعاً به چه وسایلی نیاز دارید و چه چیزهایی را بهتر است در ابتدای کار خیلی سخت نگیرید.
هدف این است که به خاطر تصور اشتباه درباره تجهیزات، شروع کوهنوردی را عقب نیندازید یا هزینه غیرضروری نکنید. و البته انتخاب اشتباه هم نداشته باشید.
۱. کفش مناسب؛ مهم‌ترین وسیله برای شروع کوهنوردی
اولین چیزی که به آن نیاز دارید، یک کفش کوهنوردی سبک است.
برای شروع، بسته به نوع برنامه‌ای که می‌خواهید انجام دهید، می‌توانید از کفش ترکینگ سبک، کفش کوهپیمایی، کفش اپروچ یا حتی در بعضی مسیرهای ساده از کفش تریل مناسب استفاده کنید.
یکی از اشتباهات رایج افراد تازه‌کار این است که تصور می‌کنند هرچه کفش سنگین‌تر و محکم‌تر باشد، برای کوهنوردی بهتر است.
در حالی که کفش سنگین، همان‌طور که از اسمش مشخص است، وزن بیشتری دارد و در مسیرهای طولانی می‌تواند فشار بیشتری به پاها وارد کند. کفش‌های سنگین معمولاً زیره و ساختار محکم‌تری هم دارند و برای شرایط خاصی طراحی شده‌اند؛ نه اینکه لزوماً بهترین انتخاب برای هر کوهنورد تازه‌کاری باشند.
اگر قرار است در ابتدا برنامه‌های یکروزه، مسیرهای پاکوب و کوهپیمایی‌های معمولی انجام دهید، یک کفش ترکینگ سبک نیم‌ساق یا کفش کوهپیمایی مناسب می‌تواند ماه‌ها کار شما را راه بیندازد.
بعداً وقتی تجربه بیشتری پیدا کردید و نوع برنامه‌های شما مشخص شد، می‌توانید کفش تخصصی‌تری متناسب با برنامه‌هایتان تهیه کنید.
نکته کلیدی: راحتی کفش از دوام آن مهم تر است. کفش را می توانید بخرید، پا را نه!
۲. کوله سبک و یکروزه
دومین وسیله‌ای که برای شروع نیاز دارید، یک کوله کوهنوردی سبک و مناسب برنامه‌های یکروزه است.
برای بیشتر برنامه‌های ابتدایی، یک کوله حدود ۱۰ تا ۲۰ لیتر می‌تواند کاملاً کافی باشد.
یکی از اشتباهات دیگر تازه‌کارها این است که از همان ابتدا یک کوله ۴۰، ۵۰ یا حتی ۶۰ لیتری می‌خرند و بعد هر چیزی که داخل خانه دارند در آن قرار می‌دهند! یک کوله برای همه برنامه ها از پایه و اساس اشتباه است.
کوله بزرگ‌تر معمولاً باعث می‌شود وسایل بیشتری با خودتان ببرید و در نهایت وزن بیشتری را به کوه حمل کنید.
این موضوع مخصوصاً برای کسی که هنوز آمادگی بدنی کافی ندارد، می‌تواند فشار غیرضروری به بدن وارد کند.
در بسیاری از برنامه‌های یکروزه حتی یک کوله رانینگ یا کوله سبک ورزشی هم می‌تواند نیاز شما را برطرف کند؛ البته به شرطی که حجم و امکانات آن با برنامه شما تناسب داشته باشد.
وقتی وارد برنامه‌های شب‌مانی، چندروزه یا زمستانی شدید، آن زمان کوله بزرگ‌تر و تخصصی‌تر معنا پیدا می‌کند.
نکته: 99% کوهنوردان هیچ وقت وارد برنامه های زمستانی چند روزه یا چنین سطحی نمی شوند پس اگر تازه کار هستید بدانید که 99% نیازی به کوله های خیلی بزرگ نخواهید داشت.
۳. لباس مناسب کوهنوردی
سومین چیزی که نیاز دارید، یک دست لباس مناسب است.
در مورد لباس کوهنوردی، به‌جای اینکه از همان ابتدا تعداد زیادی لباس تخصصی بخرید، بهتر است مفهوم لایه‌پوشی را یاد بگیرید.
برای شروع، مهم‌ترین بخش‌های پوشش شما شامل لایه اول، لایه میانی و لایه بیرونی است.
کاپشن و لایه بیرونی
یکی از مهم‌ترین لباس‌ها، یک کاپشن کوهنوردی یا لایه بیرونی مناسب است.
برای برنامه‌های سردتر می‌توانید از سیستم دوپوش استفاده کنید که معمولاً شامل یک لایه گرم‌کننده مانند پلار و یک لایه بیرونی ضدباد و ضدآب است.
در بازار ایران بعضی از این محصولات با عنوان‌هایی مثل کاپشن گورتکس شناخته می‌شوند، هرچند باید توجه داشت که گورتکس نام یک فناوری و نوعی ممبران است و هر کاپشن ضدآبی الزاماً گورتکس نیست.
در انتخاب کاپشن، فقط به ضدآب بودن توجه نکنید. قابلیت تنفس، وزن، مقاومت در برابر باد، راحتی و تناسب آن با نوع برنامه هم اهمیت دارد.
برای شروع کوهنوردی سه‌فصل، لازم نیست حتماً گران‌ترین کاپشن موجود در بازار را بخرید.
۴. شلوار کوهنوردی مناسب
چهارمین وسیله مهم، یک شلوار مناسب کوهنوردی است.
برای برنامه‌های تابستانی و سه‌فصل، یک شلوار ترکینگ سبک و راحت انتخاب مناسبی است.
برای فصل سرد و برنامه‌های زمستانی، بسته به شرایط می‌توان از شلوارهای مقاوم‌تر در برابر باد و سرما یا سیستم چندلایه استفاده کرد.
مهم‌ترین نکته این است که شلوار آزادی حرکت مناسبی داشته باشد، در زمان بالا رفتن از شیب پا را محدود نکند و متناسب با فصل و شرایط برنامه انتخاب شود.
قرار نیست یک شلوار را برای تمام شرایط کوهستان استفاده کنید.
۵. پلار یا لایه میانی
یک پلار سبک یکی از کاربردی‌ترین لباس‌هایی است که می‌توانید برای کوهنوردی داشته باشید.
پلار را می‌توانید زیر کاپشن استفاده کنید و در بسیاری از شرایط به‌تنهایی نیز به عنوان یک لایه گرم‌کننده مناسب عمل می‌کند.
مزیت پلار این است که نسبتاً سبک است، سریع خشک می‌شود و برای فعالیت بدنی در هوای خنک عملکرد مناسبی دارد.
برای شروع نیازی نیست حتماً سراغ مدل‌های بسیار حرفه‌ای و گران‌قیمت بروید. یک پلار ساده، سبک و با کیفیت مناسب برای بسیاری از برنامه‌ها کافی است. اگر کاپشن دوپوش تهیه می کنید معمولا پلار هم لازم نخواهید داشت.
۶. لباس لایه اول یا بیس لایر
لباس لایه بیس اول مستقیماً با بدن در تماس است و وظیفه اصلی آن کمک به مدیریت عرق و رطوبت بدن است.
برای شروع می‌توانید از لباس‌های ورزشی با قابلیت خشک‌شوندگی سریع استفاده کنید.
تا حد امکان از لباس‌های نخی برای فعالیت شدید در هوای سرد استفاده نکنید؛ چون پنبه رطوبت را جذب می‌کند و دیر خشک می‌شود و لباس خیس می‌تواند باعث احساس سرما شود.
یک تی‌شرت ورزشی مناسب برای بسیاری از برنامه‌های سه‌فصل می‌تواند کافی باشد.
۷. جوراب مناسب
شاید جوراب کوهنوردی در نگاه اول وسیله مهمی به نظر نرسد، اما اگر یک برنامه طولانی را با جوراب نامناسب بروید، متوجه اهمیت آن خواهید شد!
جوراب نامناسب می‌تواند باعث ساییدگی، ایجاد تاول و ناراحتی پا شود.
جوراب را متناسب با کفش و فصل انتخاب کنید.
نکته مهم: جوراب می تواند اندازه کفش مهم باشد و اینکه حتما جوراب نو بپوشید. جوراب های کهنه شل می شوند و باعث تاول و گرفتاری هستند.
۸. باتوم کوهنوردی
باتوم برای شروع کوهنوردی الزاماً ضروری نیست، اما در مسیرهای طولانی و شیب‌دار می‌تواند وسیله بسیار مفیدی باشد.
باتوم به حفظ تعادل کمک می‌کند و در شرایط مختلف می‌تواند بخشی از فشار واردشده به اندام تحتانی را بین دست‌ها و پاها توزیع کند.
برای شروع نیازی نیست گران‌ترین باتوم بازار را بخرید. یک جفت باتوم قابل تنظیم و مناسب برای برنامه‌های شما کافی است.
نکته: باتوم باید جفتی استفاده شود نه تکی!
۹. کلاه و دستکش
یک کلاه کوهنوردی مناسب و یک جفت دستکش کوهنوردی متناسب با فصل هم بهتر است در تجهیزات شما وجود داشته باشد. دستکش 5 انگشتی برای اکثر افراد کفایت می کند.
در کوهستان شرایط آب‌وهوایی می‌تواند سریع تغییر کند. ممکن است در ابتدای مسیر هوا گرم باشد اما با افزایش ارتفاع، باد و کاهش دما کاملاً شرایط تغییر کند.
در تابستان، محافظت در برابر آفتاب اهمیت زیادی دارد و در فصل سرد باید کلاه و دستکش مناسب شرایط سرما همراه داشته باشید.
۱۰. عینک آفتابی
عینک کوهنوردی آفتابی هم از تجهیزات مهم کوهنوردی است.
در ارتفاعات شدت تابش خورشید بیشتر است و روی برف نیز انعکاس نور می‌تواند بسیار شدید باشد.
برای برنامه‌های معمولی یک عینک ورزشی با محافظت مناسب در برابر UV می‌تواند کافی باشد. و البته قطعا باید همراه داشته باشید.
اگر وارد برنامه‌های ارتفاع بالا، زمستانی یا مسیرهای برفی شدید، باید عینک را متناسب با همان شرایط انتخاب کنید.
۱۱. قمقمه یا کیسه آب
آب یکی از ضروری‌ترین چیزهایی است که باید در هر برنامه کوهستانی همراه داشته باشید.
برای برنامه‌های کوتاه می‌توانید از بطری یا قمقمه استفاده کنید و در برنامه‌های طولانی‌تر، کیسه آب داخل کوله هم گزینه بسیار خوبی است.
البته مقدار آب موردنیاز برای همه برنامه‌ها یکسان نیست و به عواملی مثل مدت برنامه، دما، ارتفاع، شدت فعالیت و دسترسی به منابع آب بستگی دارد.
بنابراین به جای اینکه همیشه یک مقدار ثابت آب حمل کنید، شرایط برنامه را از قبل بررسی کنید.
نکته: در کوهنوردی دو برابر شهر آب مصرف می کنید.
۱۲. چراغ پیشانی
اگرچه ممکن است برنامه شما قرار باشد صبح شروع شود و قبل از تاریکی تمام شود، اما چراغ پیشانی یکی از وسایلی است که ضروری است همیشه در کوله داشته باشید.
چرا؟
چون در کوهستان همیشه همه چیز مطابق برنامه پیش نمی‌رود.
ممکن است مسیر طولانی‌تر از انتظار باشد، یکی از اعضای گروه دچار مشکل شود، هوا تغییر کند یا به هر دلیل برنامه عقب بیفتد.
چراغ پیشانی نسبت به چراغ‌قوه معمولی مزیت بزرگی دارد: دست‌های شما آزاد می‌ماند.
۱۳. کمک‌های اولیه و چند وسیله ضروری
یک کیف کمک‌های اولیه کوچک هم بهتر است همیشه همراهتان باشد.
برای برنامه‌های معمولی لازم نیست از همان ابتدا یک کیف بسیار بزرگ و حرفه‌ای داشته باشید. وسایل اولیه پانسمان و چند وسیله ضروری متناسب با برنامه می‌تواند شروع مناسبی باشد.
در کنار آن، وسایلی مثل:
- تلفن همراه
- پاوربانک
- سوت
- کیسه زباله
- دستمال
- چاقوی چندکاره در صورت نیاز و مطابق قوانین و شرایط برنامه
- کرم ضدآفتاب
می‌توانند در برنامه‌های مختلف کاربرد داشته باشند.
البته تجهیزات موردنیاز باید همیشه بر اساس نوع، فصل، ارتفاع، مدت و دشواری برنامه انتخاب شوند. می توانید چنینی کیفی را در خانه بسازید.
چه وسایلی را در شروع کوهنوردی لازم نیست بخریم؟
به نظر من این قسمت حتی از لیست تجهیزات هم مهم‌تر است.
خیلی از افراد قبل از اینکه حتی چند برنامه کوهپیمایی انجام دهند، شروع می‌کنند به خرید تجهیزات حرفه‌ای.
کفش سنگین، کوله ۶۰ لیتری، لباس‌های تخصصی زمستانی، گتر، GPS، تجهیزات فنی و ده‌ها وسیله دیگر می‌خرند، در حالی که هنوز مشخص نیست اصلاً چه نوع کوهنوردی را قرار است دنبال کنند.
این کار را نکنید.
اول چند برنامه ساده بروید.
بعد ببینید بیشتر به چه چیزی علاقه دارید:
- کوهپیمایی یکروزه
- صعود قله
- برنامه‌های چندروزه
- کوهنوردی زمستانی
- سنگنوردی
- صعودهای فنی
- ارتفاعات بالا
- برنامه‌های سرعتی
هرکدام از این فعالیت‌ها تجهیزات متفاوتی می‌خواهند.
کسی که فقط برنامه‌های یکروزه تابستانی انجام می‌دهد، طبیعتاً به همان تجهیزاتی نیاز ندارد که یک کوهنورد زمستانی یا صعودکننده فنی نیاز دارد.
برای شروع کوهنوردی چقدر هزینه کنیم؟
اگر بخواهم بر اساس تجربه خودم پیشنهاد بدهم، در ابتدای کار پولتان را روی چند وسیله اصلی و باکیفیت متمرکز کنید.
در درجه اول:
- کفش مناسب
- کوله سبک
- لباس مناسب فصل
- شلوار مناسب
- جوراب مناسب
- بطری یا سیستم آب‌رسانی
- کلاه و عینک
- چراغ پیشانی
همین تجهیزات می‌توانند برای شروع بسیاری از برنامه‌های کوهپیمایی کافی باشند.
بعد از چند برنامه، خودتان بهتر متوجه می‌شوید چه چیزی کم دارید.
این روش هم اقتصادی‌تر است و هم باعث می‌شود تجهیزات را بر اساس نیاز واقعی خودتان بخرید، نه صرفاً بر اساس تبلیغات یا توصیه فروشنده.
با یک کمد وسیله هم کوهنورد نمی‌شوید؛ کوهنوردی بیش از تجهیزات گران‌قیمت، به دیسیپلین، اشتیاق و اراده نیاز دارد.
مهم‌تر از تجهیزات، یادگیری کوهنوردی است
یک نکته مهم را نباید فراموش کنیم:
تجهیزات خوب جای تجربه و آموزش را نمی‌گیرد.
اگر تازه می‌خواهید کوهنوردی را شروع کنید، بهتر است برنامه‌های ابتدایی را با افراد باتجربه یا در قالب یک باشگاه کوهنوردی انجام دهید.
یادگیری مواردی مثل:
- مسیریابی
- خواندن نقشه
- شناخت وضعیت هوا
- مدیریت زمان
- مدیریت انرژی
- آب و تغذیه
- کمک‌های اولیه
- شناخت علائم خطر
- تصمیم‌گیری در شرایط نامناسب
گاهی بسیار مهم‌تر از داشتن گران‌ترین تجهیزات است.
کوهنوردی فقط بالا رفتن از یک قله نیست.
بخشی از کوهنوردی، دانستن زمان ادامه دادن و مهم‌تر از آن، دانستن زمان برگشتن است.
جمع‌بندی؛ برای شروع کوهنوردی چه چیزهایی لازم داریم؟
اگر بخواهم تمام این مقاله را خیلی خلاصه کنم، برای شروع کوهنوردی لازم نیست یک کوهنورد حرفه‌ای باشید و تجهیزات یک کوهنورد حرفه‌ای را هم داشته باشید.
برای برنامه‌های ساده و یکروزه، یک کفش مناسب، کوله سبک، لباس و شلوار متناسب با فصل، جوراب مناسب، آب، کلاه، عینک و چند وسیله ضروری می‌تواند شروع خوبی باشد.
بعد از آن، با افزایش تجربه و مشخص شدن نوع برنامه‌هایی که انجام می‌دهید، تجهیزات خود را مرحله‌به‌مرحله کامل کنید.
من بعد از سال‌ها حضور در کوهستان به این نتیجه رسیده‌ام که یکی از موانع شروع کوهنوردی، گاهی تصور ما از تجهیزات موردنیاز است.
فکر می‌کنیم برای شروع باید همه چیز را داشته باشیم؛ در حالی که واقعیت این است که لازم نیست از روز اول تجهیزات یک کوهنورد حرفه‌ای را داشته باشید.
با تجهیزات مناسب و متناسب با سطح خودتان شروع کنید، تجربه کسب کنید، آموزش ببینید و به‌مرور تجهیزاتتان را ارتقا دهید.
مهم این است که شروع کنید.
