کیومرث بابازاده نه فقط یک کوهنورد معمولی نبود، بلکه یکی از پیشکسوتان بنیادی و ریشهدار کوهنوردی ایران بود که بیش از پنج دهه در قلب تحولات این ورزش حضور داشت، نسلها را آموزش داد، مسیرهای سخت را پیمود و نام خود را در تاریخ کوهنوردی کشور ثبت کرد. حضور او در صعودهای فنی دهههای اول فعالیت کوهنوردی مدرن ایران، تأسیس نهادها و باشگاهها، و فعالیت در برنامههای ملی و برونمرزی، وجههای را ساخته بود که تا سالها پس از مرگش (بهمن ۱۴۰۴) در خاطر جامعه کوهنوردی باقی خواهد ماند.
۱. آغاز زندگی و ورود به دنیای کوه
کیومرث بابازاده در سال ۱۳۲۳ هجری شمسی در شهر کرمانشاه به دنیا آمد، منطقهای که خود محیطی کوهستانی و سرشار از فرهنگ کوهنوردی طبیعی بود. از همان اوایل حضورش در کوهستان، به سرعت جذب سختیها، ارتفاعها و چالشهای کوههای ایران شد.
شیفتگی او به کوهها به زودی به عضویت رسمی در حلقههای کوهنوردی انجامید و در اوایل دهه ۱۳۴۰ او به عضویت یکی از باشگاههای برجستهٔ آن زمان، کوهنوردی ابرمرد درآمد، باشگاهی که بعدها به یکی از قطبهای اصلی ارتقای سطح کوهنوردی در کشور بدل شد.
۲. دهههای طلایی فعالیتهای فنی
۲.۱ صعودهای صخرهای و دیوارهای
در سالهای پیش از انقلاب ۱۳۵۷، بابازاده با سایر کوهنوردان پیش از خود، در مسیرهای دشوار دیوارههای ایران حضور یافت و نقش برجستهای ایفا کرد. او و تیم همراهش، از جمله فریدون نجاح، ابراهیم بابایی، بیژن صادقی و دیگران، در گشایش و صعودهای مهم شرکت داشتند که از جمله میتوان به صعودهای دیوارهای در علمکوه (مسیر هاری روست، مسیر فرانسه، مسیر آرش) اشاره کرد.
همچنین بابازاده در صعود دیواره بیستون و مراحل سخت و فنی آن حضور داشت؛ برنامهای که در اواخر دههٔ ۱۳۴۰ اجرا شد و هنوز از نقاط مهم تاریخ کوهنوردی دیوارهای ایران به شمار میآید.
۲.۲ صعودهای کوهستانی بلند
در کنار فعالیتهای فنی صخرهای، بابازاده مسیر خود را به سمت کوهستانهای بلندتر نیز ادامه داد:
- صعود زمستانی قلههای متعدد در کشور
او در دهههای ۱۳۴۰ تا ۱۳۵۰ در برنامههای زمستانی حضور قابل توجهی داشت، از جمله صعودهایی که در فصلهای سرد اجرا میشدند و نیازمند مهارت بالا در مدیریت خطرات موجبسرما و یخزدگی بودند. - صعود به ارتفاعات هیمالیا و دیگر قلل خارجی
فعالیت بابازاده محدود به کشور نبود. او در دههٔ ۱۳۵۰ در برنامههای برونمرزی نیز شرکت کرد و در ارتفاعات ۷۰۰۰ متری مثل قلهٔ تریج میر (۷۵۵۰ متر) حضور یافت که در آن زمان دستاورد بزرگی برای کوهنوردی ایران محسوب میشد.
۳. نقش مؤثر در ساختارهای رسمی کوهنوردی
بابازاده نه تنها یک کوهنورد فنی بود، بلکه در توسعه ساختارهای تشکیلاتی کوهنوردی در کشور نیز مشارکت فعال داشت:
- عضو مؤسس و مربی فعال در انجمن کوهنوردان ایران
او سالها در سمتهای مدیریتی و اجرایی این تشکل حضور داشت و ساخته شدن بدنهٔ ساختارهای رسمی کوهنوردی کشور را از نزدیک مدیریت کرد. - عضو هیئت مدیره و مسئولیتهای رسمی بلندمدت
تا سال ۱۳۸۵ در هیئت مدیره انجمن کوهنوردان ایران حضور داشت و نقش مهمی در سیاستگذاری، آموزش و ترویج این ورزش ایفا کرد. - آموزش نسلهای جوان
بابازاده با اشتیاق و علاقهٔ فراوان، تجربیات خود را در قالب کلاسهای آموزشی، راهبرانی برای جوانان انتقال داد و ضمن کوهنوردی، به آموزش فنون، اخلاق کوهنوردی و مدیریت برنامههای دشوار میپرداخت.
۴. برنامههای بزرگ و هیمالیا: تلاش برای مسیر نو برودپیک
یکی از مهمترین بخشهای فعالیت بابازاده در دهههای اخیر، ارتباطش با برنامههای هیمالیا بهویژه پروژه برودپیک بود.
۴.۱ زمینهسازی و ورود به پروژه برودپیک
در سالیان ۱۳۸۷ تا ۱۳۹۲، بابازاده با حمایت از طرح گشایش مسیر جدید در کوه برودپیک (واقع در رشتهکوه قراقوروم پاکستان)، هدایت کلی اولین تلاشها را بر عهده گرفت.
او به رغم سن بالا (بیش از ۶۰ سال) در اولین تلاش شخصاً همراه تیم به منطقه رفت و تا پایان کمپ اصلی در کنار برنامه بود، که این رویکردِ همراهیِ عملی با برنامه، نه فقط مدیریتی، بلکه نمادین از نقش او در جامعهٔ کوهنوردی بود.
۴.۲ چالشها و نقدهای فدراسیونی
در سالهای بعد، فدراسیون کوهنوردی ایران تأیید برنامهٔ برودپیک را رد کرد که بابازاده با واکنش قاطع به این تصمیم، سلسله نامههایی تحت عنوان «کژمداری» نوشت و در آن به نقد سیاستهای فدراسیون پرداخت؛ واکنشی که باعث شد ریاست وقت فدراسیون علیه او شکایت قضایی مطرح کند (اما در نهایت نتیجهای نداشت).
۴.۳ پشتیبانی از جوانان و هزینه شخصی
در تلاشهای بعدی باشگاه، برخی اعضای تیم با مشکلات مالی مواجه شدند؛ در پاسخ، بابازاده هزینهٔ شخصی خود را به تیم بخشید تا جوانان بتوانند حضور خود را حفظ کنند، و خودش در تهران نقش پشتیبانی را ادامه داد.
این بخش از فعالیت او نه فقط یک کمک مالی، بلکه نشانهای از وفاداری و سپردن آیندهٔ کوهنوردی به نسل جدید بود.
۵. شخصیتی فراتر از عملکرد فنی
بابازاده در جامعهٔ کوهنوردی ایران بیش از آنکه فقط یک صعودکننده باشد، به دید یک پدر معنوی و مربی اخلاقگرا شهرت داشت. او همواره:
- کوهنوردی را ورای تفریح میدانست و به مسئلهٔ اخلاق، مسئولیت و آموزش جوانان تأکید میکرد.
- در میان همنوردان و شاگردان خود به عنوان الگوی استقامت، فروتنی و حامی نسل جوان شناخته میشد.
۶. پایان کار و تقدیر جامعهٔ کوهنوردی
در بهمن ۱۴۰۴، جامعهٔ کوهنوردی ایران با تأسف شدید اعلام کرد که کیومرث بابازاده دارفانی را وداع گفت پس از تحمل بیماری. در پیام رسمی فدراسیون، از وی به عنوان پیشکسوت ارجمند کوهنوردی یاد شد و برای بازماندگانش طلب صبر شد.
در سوگ او، بسیاری از باشگاهها، تشکلها و همنوردان قدیمی یاد و خاطرهٔ خدمات و نقش بیبدیل او در تاریخ این ورزش را گرامی داشتند.
۷. میراث کیومرث بابازاده در تاریخ کوهنوردی ایران
میراث او فراتر از مسیرهای صعود شده است. اهمیت او در موارد زیر قابل مشاهده است:
- ساختارهای رسمی و تشکیلاتی کوهنوردی در ایران که او در شکلگیری و رشد آنها نقش داشت.
- تربیت نسلهای متعدد کوهنوردان جوان که امروز در مسیرهای فنی و برونمرزی فعالیت میکنند.
- ارتباط مستمر با جامعهٔ کوهنوردی حتی در سنین بالاتر، که باعث ماندگاری نام و تجربیاتش شد.
نتیجهگیری
کیومرث بابازاده برای کوهنوردی ایران همان نقشی را داشت که بسیاری از پیشکسوتان بزرگ در تاریخ رشتههای ورزشی دیگر داشتهاند: پیشگام، الگو، مربی، مخالفِ منصف و پشتیبانِ نسلهای آینده. حضور او در برنامههای دشوار، نقش رهبری در برنامههای ملی، آموزش مداوم به جوانان و نگاه انسانیاش به کوهنوردی، همه و همه باعث شد که نام او نه فقط در صفحهٔ تاریخ کوههای ایران، بلکه در دلهای هزاران کوهنورد زنده بماند.
